بحران های سینما و تلویزیون ایران؛ از رکود گیشه تا آثار مخاطب خاص

چالش ها و رکوردهای نزولی سینمای ایران در هفته ای که گذشت

سینما و تلویزیون ایران این روزها در میانه بحرانی کم سابقه به سر می برند، بحران هایی که از افت چشمگیر مخاطبان سینما تا تولید آثاری گاه با برچسب "مخاطب خاص" دامنه دارند. این گزارش به تحلیل وضعیت فعلی سینما و تلویزیون پرداخته و به عواملی چون مشکلات قضایی، کاهش کیفیت تولیدات، اکران های بی رمق و نگرانی از تعطیلی سالن ها اشاره دارد.

تناقض در تولید آثار برای مخاطب خاص

محسن برمهانی، معاون سیما، اخیراً اعلام کرده که مهران مدیری تصمیم گرفته "گزیده کار" باشد و برای "مخاطب خاص" سریال تولید کند. بااین حال، سوالی اساسی مطرح می شود: چرا چنین سریالی که تنها برای نخبه پسندان ساخته شده، از رسانه ملی پخش می شود، درحالی که این رسانه بناست مخاطبان عام را هدف قرار دهد؟ سریالی که قرار بود موفقیتی در میان مخاطبان خاص کسب کند، عملاً حتی مورد استقبال همین گروه نیز قرار نگرفته و شکستی دیگر به کارنامه تلویزیون افزوده است. مشکل اصلی اما فراتر از این توجیهات است؛ ضعف جدی در فیلمنامه نویسی، کارگردانی و ساختار هنری سریال، دلیل اصلی دور شدن مخاطبان است. در حقیقت، برچسب "مخاطب خاص" بهانه ای برای پوشاندن کمبود کیفیت شده است.

رکوردهای نزولی گیشه سینما

در اولین آخر هفته پس از جشنواره فجر امسال، تنها 84 هزار نفر در سراسر ایران به سینما رفتند. این آمار حتی از دوران اوج همه گیری کرونا هم پایین تر است. فروش کل سینماها به سختی به مرز 7 میلیارد و 900 میلیون تومان رسید. مقایسه این آمار با اعداد سال های قبل، تصویری از رکودی بی سابقه را نشان می دهد. به طور مثال، در سال 1403 نزدیک به 169 هزار نفر در همین بازه زمانی به سینما رفتند. سالن های بسیاری خالی مانده اند و مدیران سینماها آینده ای نه چندان روشن برای صنعت سینمای ایران پیش بینی می کنند.

اما در این میان، انیمیشن "یوز" ساخته رضا ارژنگی توانسته رکورد قابل توجهی ثبت کند و با فروش بیش از 92 میلیارد تومان و جذب 1.5 میلیون مخاطب به عنوان پرفروش ترین انیمیشن تاریخ سینمای ایران شناخته شود. این اثر نشان داده که مخاطبان همچنان به دنبال کیفیت هستند و با ارائه آثار ارزشمند می توان امیدی به بازگشت رونق سینما داشت.

وضعیت مبهم سینمای کودک

سینمای کودک در ایران سال هاست با بحران تولید و اکران دست وپنجه نرم می کند. فریدون نجفی، یکی از فیلمسازان مطرح این حوزه، اخیراً در مصاحبه ای اعلام کرده که صنعت سینمای کودک تقریباً از بین رفته است. او به مشکلاتی چون نبود امکانات فنی مناسب در سالن ها، عدم سرمایه گذاری روی تولیدات باکیفیت و کمبود اکران مناسب اشاره کرده است. از نظر او، سالن های سینما به جای استفاده از تجهیزات به روز، همچنان با پروژکتورهایی کار می کنند که کیفیت پایین آن ها مخاطب کودک و خانواده ها را ناامید می کند.

او همچنین بر ضرورت بازبینی فرآیند صدور مجوز ساخت آثار کودک تاکید کرده و پیشنهاد داده که این رویه با مشارکت وزارت ارشاد و آموزش وپرورش انجام شود تا محتوای ساخته شده مناسب نیازهای مخاطبان کوچک باشد. آیا سینما از این خواب زمستانی بهاری خواهد داشت؟

ترس از تعطیلی سالن ها در اسفند

با نزدیک شدن به پایان سال، برخی فعالان سینما از وقوع احتمالی تعطیلی موقت سالن های سینما در اسفندماه خبر داده اند. این ماه به صورت سنتی یکی از ضعیف ترین دوره های گیشه در ایران است و امسال، با فروش پایین بسیاری از آثار و افزایش هزینه های جاری نظیر اجاره، مالیات و برق، وضعیت بحرانی تر از همیشه است. برخی مدیران سینما پیش بینی می کنند که نگه داشتن سالن ها در این شرایط، بیش از اینکه منفعتی داشته باشد، زیان آور خواهد بود.

از سوی دیگر، ایده هایی نظیر معرفی طرح "بلیت شناور" و افزایش قیمت گذاری بلیت ها در آخر هفته های شلوغ مطرح شده که با واکنش متفاوت منتقدان و مخاطبان همراه بوده است. آیا این طرح ها می تواند ناجی سالن های سینما شود یا برعکس نتیجه معکوس خواهد داشت؟

سینمای سفارشی یا بازتاب واقعیت؟

فیلم «شب بلوا» به کارگردانی سعید چاری، که وقایع دی ماه را به تصویر می کشد، آغازگر بحث هایی پیرامون بازگشت سینمای سفارشی شده است. این اثر قرار است به بررسی جزئیات چهار ساعت از روز 18 دی بپردازد و تجربه ای "واقعی" را روایت کند. سوال مهم اما این است که آیا چنین آثاری بازتاب دهنده واقعیت خواهند بود یا تنها به دنبال روایت دیدگاه های خاص طراحی شده اند؟

همچنین فیلم های خارجی مانند انیمیشن «زوتوپیا 2» و فیلم «احضار 4» در سینماهای ایران اکران شده اند که شاید بتوانند به گیشه جان تازه ای ببخشند. بااین حال، همچنان باید دید که مخاطبان ایرانی تا چه میزان تمایل به حضور در سالن ها دارند.